درنشست "جایگاه زنان در نظام سیاسی ایران، فرصت‌ها و موانع" که روز یکشنبه دوازدهم مهرماه برگزار شد ، الهه کولایی سخنان مبسوطی ایراد نمود که در پی می­آید.

 الهه کولایی طی سخنانی با بیان این‌که مسئله زنان از سیاسی‌ترین مسایل جامعه ماست، اظهار داشت: مسئله زنان ایرانی جدا از سایر زنان مسلمان دنیا نیست و باید موضوع زنان در جایگاه قدرت را در متن مسایل بین‌المللی با تمرکز بر کشورهای خاورمیانه ببینیم. در کشور ما با وقوع انقلاب اسلامی، دیدگاه‌های انقلابی مانند بیرون‌آمدن زنان از خانه، تقابل نداشتن دین با زنان، آزادی زنان و ... طرح شد. قبل از انقلاب نیز شاه برنامه نوسازی را با مدل غربی‌سازی پیگیری کرد که البته امام خمینی (ره) در لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی با غربی‌سازی جامعه ایرانی مخالفت کردند

 در کشور ما یکی از آرمان‌ها نگاه انسانی به زن بود، اما این نگاه چقدر محقق شده است؟

او گفت: در انقلاب اسلامی یک مرجع دینی حضور زنان را در جامعه الزامی می‌کند. امام (ره) فرمودند زنان باید در مقدرات اساسی کشور شرکت کنند، اما این شرکت الزاماتی دارد و باید هنجارها و استانداردهایی که این پتانسیل را بالفعل کند، شکل بگیرد. ما در طول سال‌های پس از انقلاب همانند بسیاری از کشورهای اسلامی، در حوزه آموزش و بهداشت زنان پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای داشتیم، اما نمی‌توان اهمیت مسایل بین‌المللی را در این پیشرفت‌ها نادیده گرفت. بعد از انقلاب این تحولات با نام دین شکل گرفت و جملات بسیار زیبایی از امام (ره) در مورد شأن و حقوق زنان شنیدیم، اما این آرمان انسانی دیدن زنان و هم‌شأن دیدن زنان با مردان باید در متن جامعه دیده شود. در کشور ما یکی از آرمان‌ها نگاه انسانی به زن بود، اما این نگاه چقدر محقق شده است؟

 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران اظهار داشت: قرن‌ها زنان نقش‌های خانگی داشتند، اما انقلاب زن را به‌عنوان موجودی که دارای حق و کفایت سیاسی است، مطرح می‌کند و یک رهبر مذهبی این تصویر را ارایه می‌کند که زن باید در همه عرصه‌های اجتماعی حضور داشته باشد، اما این تغییرات اجتماعی نیاز به لوازمی دارد. زنان دچار انتظارات و خواسته‌هایی شدند، اما ظرفیت آن در جامعه وجود نداشت و این چیزی است که روند تغییرات اجتماعی نشان می‌دهد. همین روزها هفته دفاع مقدس را سپری کردیم، اما چه کسی از نقش زنان در جنگ یاد کرد؟ این یکی از مظلومیت‌های زنان است

 کولایی با اشاره به این‌که قرن‌ها نظام‌های پدرسالار در عرصه جامعه و خانه دچار روابط سلطه بودند و این سلطه در اشکال جدید ادامه پیدا کرده است، عنوان داشت: شاهد این مسئله کاهش‌دادن زن به صرف یک ابژه جنسی در مجالس هفتم و هشتم بود که به بنیان خانواده ضربه زد و بی‌اعتمادی‌ها را شرعی کردیم و به آن‌ها مجوز دادیم. زن باید در مقدرات اساسی کشور شرکت کند، اما در طول ۳ دهه پس از انقلاب چندان شاهد این موضوع نبودیم. در دوران جنگ متفاوت است و وقتی مسئله امنیت برجسته شود، آزادی به حاشیه رانده می‌شود. در آن دوران زنان در کنار مردان در خدمت جبهه‌ها بودند که اتفاقاً یک فرصت مهم هم برای زنان ایرانی بود و به تغییر در نقش‌های زنان ایرانی کمک کرد و بیرون‌آمدن آن‌ها از خانه‌ها را تسهیل نمود

 در هیچ‌یک از نهادهای فراقوه‌ای، زنان حضور ندارند

او بیان داشت: بعد از جنگ، فضای بین‌المللی در طرح تقاضاهای زنان مؤثر بود و جمهوری اسلامی هم ناچار است به مسئله زنان نگاه ویژه‌تری داشته باشد. در همه نهادهای قدرت به‌خصوص نهادهای فراقوه‌ای مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی، مجلس خبرگان و ... زنان حضور ندارند و همه اعضای این نهادها بدون استثنا مرد هستند. در مجلس شورای اسلامی هم زنان غیبت دارند و تقریباً زیر ۸درصد نمایندگان را زنان تشکیل می‌دهند. در دولت هم که تنها در دولت قبل یک وزیر زن داشتیم که او هم ستاره‌ای بود که درخشید، اما زود افول کرد

 محافظه‌کاری زنان باعث می‌شود کمتر به قدرت برسند

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: در دوران اصلاحات شاهد افزایش تعداد زنان در پست‌های مدیریتی بودیم و توجه ویژه‌ای به مسایل زنان شد. در کشور ما نظام قدرت همچنان قومی و خاندانی است و این مسئله شامل زنان هم می‌شود و رسیدن به قدرت کاملاً با روابط سببی و نسبی ارتباط می‌یابد. البته، زنانی هم هستند که خارج از لیست‌ها و از مناطق محروم رأی می‌آورند، اما این تعداد بسیار کم است. اراده جریان‌های سیاسی، جایگاه زنان را در مجلس مشخص می‌کند. اینجا بحث توزیع قدرت است و قدرت بازاری است که در آن مبادله می‌شود، اما زنان چه اهرم‌های قدرتی دارند که با آن وارد این مبادله شوند؟ برای همین است که زنان به پست‌های بالا نمی‌رسند. از سوی دیگر، زنان یا خیلی اصول‌گرا یا ترسو هستند و محافظه‌کاریشان باعث می‌شود کمتر به قدرت برسند. برای همین هم هست که می‌گویند برای مبارزه با فساد زنان را به کار بگیرید.

 از جمله مسایل بازدارنده زنان در سیاست، نبودن آن‌ها در عرصه اقتصاد است

کولایی با اشاره به این‌که در هسته‌های احزاب، زنان حضور ندارند و به همین دلیل در لیست‌های سیاسی و انتخاباتی احزاب نیز جایگاه چندانی ندارند، بیان داشت: از جمله مسایل بازدارنده، نبود زنان در عرصه اقتصاد است. هر اندازه زنان بیشتر در اقتصاد نقش داشته باشند، در سیاست هم نقش دارند، اما جایگاه بخش خصوصی هنوز در کشور ما پر قدرت نیست. ازآن‌جایی‌که جریان‌های سیاسی نمی‌توانند به تأثیر مشارکت توده‌ای زنان بی‌اعتنا باشند، پس در مقطع انتخابات باید حضور زنان پررنگ باشد و آن‌ها از این فرصت استفاده می‌کنند

 افزایش قدرت زنان موکول به الزامات قانونی است

او با بیان این مطلب که باید احزاب ملزم شوند در لیست‌های انتخاباتی به زنان سهم بدهند، گفت: مجمع بین‌المللی پارلمان‌ها همه کشورهای عضو را ملزم کرده که ۳۰ درصد نمایندگان پارلمان باید زن باشند که این میزان در خاورمیانه حدود ۷ درصد است. بالاترین میزان در تونس بوده که به بالای ۳۰درصد رسیده، اما یکی از موفق‌ترین تجربه‌ها در ترکیه است که زنان در حزب عدالت و توسعه خیلی فعال بودند، اما هنوز این میزان به ۱۷ درصد نرسیده است. اگر قانون انتخابات تغییر کند، احزاب باید مکلف به پذیرفتن تعداد مشخصی نامزد زن شوند. دنیا به این نتیجه رسیده که افزایش قدرت زنان موکول به این الزامات قانونی است

 نمی‌توانیم موضوع زنان را بدون ارتباط با مسایل بین‌المللی ارزیابی کنیم

کولایی با اشاره به این‌که نمی‌توانیم موضوع زنان را بدون ارتباط با مسایل بین‌المللی ارزیابی کنیم، خاطرنشان کرد: زن در اندیشه‌های دینی و الهی موقعیتی دارد، اما وقتی در واقعیت با موانعی برخورد می‌کند تناقض‌هایی ایجاد می‌شود. مثلاً زنی که نمی‌تواند بدون اجازه شوهر از خانه خارج شود، چگونه می‌تواند در حوزه‌های مدیریتی حضور داشته باشد؟ این مسایل حضور زنان در عرصه قدرت را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند. نقش زنان به‌عنوان آحاد مستقل جامعه که ظرفیت‌سازی و توانمندسازی کردند و استعدادهای انسانی خود را فعلیت بخشیده‌اند، اما اگر این زن بخواهد ازدواج کند باید تابع یک مرد شود که در برخی از نگرش‌ها و خوانش‌ها آن مرد می‌تواند برای کلیه رفتار و سکنات او تعیین تکلیف کند. این چالشی است که در فرایند قانون‌گذاری وجود دارد و در این زمینه باید به تغییر قوانین و اراده سیاسی حاکم بر این تغییر بپردازیم

 او افزود: یکی از بزرگ‌ترین توفیق‌هایی که بعد از انقلاب اسلامی، زنان به‌دست آوردند که آن هم به دلیل وضعیت زنان شهدا و مسایلی که آن‌ها داشتند و خدمت امام خمینی ) مطرح شده بود، حق شرط‌هایی است که در اسناد ازدواج گنجانده شده است، اما باز هم حق از آن مرد است و به زن به وکالت داده می‌شود. این مسئله می‌تواند فضایی را باز کند برای تغییرات دیگری که می‌تواند دست قانون‌گذار را باز نماید

 رابطه عمودی زن و مرد تحقق حقوق برابر را با چالش مواجه کرده است

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران اظهار داشت: وقتی از حقوق و قدرت زنان صحبت می‌کنیم، باید این بحث را در نگاه به آحاد جامعه مورد بررسی قرار دهیم. این‌جا اراده سیاسی جایگاه برجسته‌ای دارد که برآمده از درک درست الزامات بین‌المللی است. ما به دنبال الزام بیرونی نیستیم؛ چون این ظرفیت در انقلاب اسلامی وجود دارد. زنان به‌عنوان نیمی از جامعه نیمی از حاملان ظرفیت توسعه هستند و نمی‌توان با کنار گذاشتن آن‌ها به توسعه دست یافت.‌ این مشکل بسیاری از کشورهای منطقه است؛ چون رابطه عمودی زن و مرد تحقق حقوق برابر را با چالش مواجه کرده است. در این‌جاست که نقش اراده سیاسی دولت‌ها اهمیت پیدا می‌کند.

 ما به دنبال رابطه عمودی برای زنان نیستیم

کولایی خاطرنشان کرد: باید به ۳۶ سال گذشته نگاه کنیم و ببینیم کدام‌یک از برنامه‌ها ما را از اهداف خود دور و کدام‌یک ما را به اهداف‌مان نزدیک کرده است. امروز کمپین رأی زنان به زنان مطرح می‌شود و این حرکتی واکنشی در برابر واقعیت‌هایی است که در جامعه شکل گرفته است. باید جامعه را به مسیر تعادل بازگردانیم. البته، ما به دنبال رابطه عمودی برای زنان نیستیم، اما نیاز داریم با بازخوانی تجربه‌های این سه دهه و دستاوردها و ناکامی‌هایی که زنان داشتند مجالی برای ایجاد یک رابطه متعادل و برابر فراهم کنیم؛ زیرا انقلاب اسلامی به زنان وعده داده بود که حقوق آن‌ها دیده می‌شود. لازمه نگاه به زن به‌عنوان زن مسلمانی که انسان‌بودن و ابعاد مختلف او دیده شود، این است که بسیاری از سیاست‌ها تغییر کند و شرایطی فراهم شود که جامعه از گسترش نگاه‌های افراطی در امان بماند

 برای رسیدن به قدرت راهی جز مسیر احزاب نیست/ سازمان‌های غیردولتی نباید جهت‌گیری سیاسی داشته باشند

او اظهار داشت: ضرورت کار سیاسی پرداختن به لوازم این کار است؛ یعنی شما نمی‌توانید وارد لیست احزاب شوید، اما فعالیت سیاسی نکنید. فعالیت سیاسی هم متأسفانه در کشور ما پرهزینه است؛ چون قاعده سیاسی رعایت نمی‌شود. برای واردشدن به عمل سیاسی، باید سازوکارهای سیاسی و هزینه‌های آن را در نظر داشته باشید. اگر زنان می‌خواهند وارد قدرت شوند، باید وارد مسیر آن شوند. این خیلی خطرناک است که ما فکر کنیم می‌توانیم از مسیر سمن‌ها کار سیاسی انجام دهیم؛ چون سازمان‌های غیردولتی نباید جهت‌گیری سیاسی داشته باشند. کسی که می‌خواهد وارد قدرت شود، باید از مسیر احزاب بگذرد و راهی جز این وجود ندارد. باید در نهادهای اجتماعی هم حضور پیدا کنیم و صرفاً فعالیت‌های ما به زندگی شخصی و حرفه‌ای منحصر نشود.

 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به این‌که مشکلاتی که ما داریم قبلاً در کشورهای دیگر هم وجود داشته و باید به تجربیات آن‌ها توجه کنیم، عنوان کرد: برخی از زنان کشورهای دیگر می‌گفتند ما جایی ایستادیم و گفتیم دیگر فعالیت انتخاباتی نمی‌کنیم؛ چرا ما این همه فعالیت کنیم تا مردان رأی بیاورند، اما زنان به جایگاه خود نرسند؟ اگر زنان ایرانی یک‌بار در این‌جا بایستند، حساب کار دست مردان می‌آید؛ چون آن‌ها رأی می‌خواهند. وقتی می‌بینیم دیگران از این ابزارها استفاده کردند و موفق شدند، ما هم باید استفاده کنیم.

 اصول‌گرابودن، زنان را از بسیاری از بازی‌ها بیرون می‌کند/ زنان معمولاً اهل بده و بستان نیستند و اصول‌گرا هستند

کولایی در رابطه با سؤالی پیرامون غیبت زنان در پست‌های مدیریتی دانشگاه‌ها گفت: در مدیریت‌های دانشگاهی و علمی هم زنان را نمی‌بینیم؛ چون مسئله درس و پایان‌نامه هم با کمال تأسف بسیاری اوقات بده و بستان است و زنان معمولاً اهل بده و بستان نیستند و اصول‌گرا هستند. اصول‌گرابودن، زنان را از بسیاری از بازی‌ها بیرون می‌کند. سیاست علم توزیع امتیازات است، اما این امتیاز فقط مال و پول نیست و بسیاری از اوقات قدرت تصمیم‌گیری است؛ برای همین در پست‌های مدیریتی آموزش عالی، زنان غایب هستند. این ناشی از سیطره نگاه پدرسالار و مردانه است و یک زن باید فراتر از آن چیزی که میانگین است، خود را اثبات کند تا بتواند وارد این حوزه‌ها شود

 حضور زنان در حوزه‌های تصمیم‌گیری باعث کاهش فساد می‌شود

او افزود: ما زنان در چارچوب نقش‌های اجتماعی و حرفه‌ای خود عمل می‌کنیم، اما مردان صرفاً این‌گونه نیستند و روابطی خارج از محیط‌های حرفه‌ای دارند و برخی اوقات تصمیم‌گیری‌های آن‌ها در همین محیط‌ها انجام می‌شود. معضل فساد اقتصادی و سیاسی یک معضل جهانی است و همه باور دارند هرچه زنان در حوزه‌های تصمیم‌گیری بیشتر حضور داشته باشند، فساد کمتر می‌شود؛ چون زنان اصول‌گرا هستند و با اصول حرفه‌ای خود کار می‌کنند.

 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: حوزه قدرت اساساً یک حوزه مردانه است و اگر زنان بخواهند وارد مجلس شوند ناچارند وارد این ساختار شوند و نمی‌توانند بگویند چون این ساختار مردانه است، من وارد آن نمی‌شوم. یک تاریخ پشت این روابط مردانه وجود دارد و شما نمی‌توانید آن را انکار کنید. صرف این‌که آرمانی بیان شود به این مفهوم نیست که ظرفیت اجرای آن هم وجود دارد. دوره اول مجلس که در حال اتمام بود، برخی خدمت امام (ره) رفتند و گفتند این زنان را به خانه‌ها برگردانید، مگر زن می‌تواند محل مشاوره قرار گیرد؟ امام (ره) به آن‌ها نهیب زدند و آن‌ها سر جایشان نشستند، اما این تفکر هنوز از بین نرفته است. در این تفکر، زن، جنس مادون است. این تفکر قرن‌هاست ریشه گرفته است و به سرعت تغییر نخواهد کرد

 کولایی گفت: زنان ایرانی و این دخترانی که وارد دانشگاه‌ها شده‌اند منتظر راهکارهای ما و اصلاحات قانونی در مجلس نیستند و کل موضوع را انکار می‌کنند.‌ الان مشکل خانواده به‌وجود آمده که یک واقعیت برآمده از رفتارهایی است که در این سال‌ها اتفاق‌ افتاده است. از یک طرف در سخن به زنان بها دادیم، اما از طرف دیگر مرد می‌تواند دنبال هر کسی که خواست برود. اساس خانواده وفاداری است، اما مردان وفاداری را تعطیل کرده‌اند. نتیجه همین است که اصلاً ازدواجی شکل نمی‌گیرد. یک بایدهایی در ذهن ما و یک واقعیت‌هایی بیرون از ذهن ماست که به راحتی تغییر نمی‌کند. اصلاً هم نگاه من سیاه و سفید نیست که بگویم اگر زنان بیایند، همه مشکلات جهان حل خواهد شد. این واقعیت وجود دارد که زن طالب حقوق انسانی خود است و این واقعیت هم هست که بسیاری از مردها حاضر نیستند امتیازاتی که قرن‌ها برای آن‌ها انباشته شده را واگذار کنند. تغییری که باید ایجاد شود، بسیار بطئی است و منتظر نتایج سریع نیستیم

 

منبع: مهرخانه